οικολογικές & δημόσιες μελέτες

Η εμπορική ανάπτυξη ως αστική παρέμβαση

Η πρόταση αντιμετωπίζει μαζί την εμπορική ανάπτυξη, την ανάγκη για δημόσιο πράσινο και τη σύνδεση του κτηρίου με την ιστορική ταυτότητα του Ελαιώνα. Ο επανασχεδιασμός περιλαμβάνει τη μορφή, τα υλικά, τις υπαίθριες διαδρομές, τις ενεργειακές υποδομές και τις προδιαγραφές λειτουργίας των καταστημάτων.

Η μελέτη κατατέθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας στο πλαίσιο της υπόθεσης του έργου.

Το κτήριο ως συνέχεια του εδάφους

Η ανύψωση του εδάφους με φυτεμένα πρανή έως τη στέγη αποτελεί την κύρια χωρική χειρονομία. Η εμπορική υποδομή εντάσσεται σε ένα συνεχές τοπίο, όπου η φύτευση και οι διαδρομές συνδέουν το ισόγειο με το ανώτερο επίπεδο. Η στέγη σχεδιάζεται ως προσβάσιμος κήπος με δένδρα και φυτά της Αττικής γης, διαδρομές περιπάτου και ποδηλάτου, σκιασμένα σημεία και χώρους ανάπαυσης. Η λύση αποδίδει στη στέγη περιβαλλοντικό και κοινωνικό ρόλο. Η φύτευση και οι διαδρομές περιπάτου εντάσσουν το τοπίο στην εμπειρία του επισκέπτη και προσφέρουν χώρους κίνησης, στάσης και ανάπαυσης.

Η αγορά ως τόπος καθημερινής ζωής

Φυσικός φωτισμός, φυτεμένα αίθρια και υδάτινες επιφάνειες οργανώνουν τις εσωτερικές διαδρομές.

Η κίνηση, οι στάσεις και η παραμονή του επισκέπτη σχεδιάζονται σε συνέχεια με τον υπαίθριο κήπο. Η εμπορική λειτουργία συνδέεται με την αναψυχή και την καθημερινή χρήση του χώρου.

Το εμπορικό κέντρο προτείνεται ως σύγχρονη αστική αγορά με πολλαπλές χρήσεις.

Η ποιότητα του χώρου, η τοπική ταυτότητα και το πρόγραμμα δραστηριοτήτων υποστηρίζουν την επισκεψιμότητα και τη σχέση με την περιοχή.

Η περιβαλλοντική και η οικονομική λειτουργία εξετάζονται στο ίδιο σχέδιο.

Βιοκλιματικό κέλυφος και λειτουργία

Διπλό κέλυφος, αεριζόμενες όψεις, σκίαση και πράσινες στέγες συνδυάζονται με φυσικό φωτισμό και αερισμό, με στόχο τον περιορισμό των ενεργειακών αναγκών. Η επιλογή φυσικών ή ανακυκλωμένων υλικών εντάσσεται στην ίδια περιβαλλοντική προσέγγιση.

Η μελέτη επεκτείνει τον σχεδιασμό από το κέλυφος στην καθημερινή λειτουργία. Κοινές προδιαγραφές για τα καταστήματα συνδέουν τον εξοπλισμό και τις επιμέρους χρήσεις με τους συνολικούς στόχους του κτηρίου. Η περιβαλλοντική ευθύνη αφορά έτσι τόσο την αρχιτεκτονική όσο και τη λειτουργική οργάνωση της αγοράς.

Ενέργεια, νερό και κυκλική διαχείριση

Φωτοβολταϊκά και γεωθερμία προβλέπονται ως συμπληρωματικές ενεργειακές υποδομές. Η συλλογή βρόχινου νερού και η βιολογική επεξεργασία υγρών αποβλήτων συνδέονται με την επαναχρησιμοποίηση στην άρδευση και στις βοηθητικές χρήσεις. Η διαλογή απορριμμάτων και η κομποστοποίηση οργανικών υπολειμμάτων υποστηρίζουν τη συντήρηση των φυτεμένων επιφανειών.

Ο κύκλος των πόρων συνδέει την εμπορική δραστηριότητα με τη συντήρηση του τοπίου. Οι αρχές αξιολόγησης BREEAM και LEED αποτελούν πλαίσιο περιβαλλοντικού σχεδιασμού της πρότασης. Η αναφορά τους αφορά σχεδιαστικούς στόχους, χωρίς να δηλώνει πιστοποίηση του έργου.

Ο Ελαιώνας ως τόπος γνώσης και δημόσιας ζωής

Η πρόταση του mbdo επαναφέρει τη βοτανική γνώση στον ιστορικό της τόπο και τη συνδέει με την αναβάθμιση της δυτικής Αθήνας. Ο κήπος οργανώνεται ως ζωντανό μουσείο τεκμηριωμένων φυτικών συλλογών, χώρος διατήρησης της ελληνικής χλωρίδας και τόπος έρευνας, εκπαίδευσης και αναψυχής.

Η προτεινόμενη φυσική σύνδεση με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών φέρνει τις ακαδημαϊκές υποδομές σε επαφή με το νέο πάρκο. Ελαιώνες, οπωρώνες, φυτώρια, θερμοκήπια, βοτανικές συλλογές και υδάτινες επιφάνειες πλαισιώνουν τους ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς χώρους.

Η ένταξή του σε μια πράσινη διαδρομή από την Ακρόπολη και τον Κεραμεικό έως την Ακαδημία Πλάτωνος, την Ιερά Οδό και την Ελευσίνα συνδέει τη φυσική ιστορία με την πολιτιστική γεωγραφία της πόλης.

Η αθηναϊκή παράδοση της βοτανικής γνώσης

Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., ο Θεόφραστος, διάδοχος του Αριστοτέλη στο Λύκειο, απέκτησε στην Αθήνα έναν ιδιόκτητο κήπο. Στη διαθήκη του τον παραχώρησε, μαζί με τον περίπατο και τα γειτονικά οικήματα, στην κοινότητα της σχολής για κοινή μελέτη. Το βοτανικό έργο του αποτελεί μια αρχαία αφετηρία για τη συστηματική μελέτη των φυτών και μια ιστορική αναφορά για τη σύγχρονη πρόταση.

Ιστορική πηγή: Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων, V.39 και V.52–53.

Δύο ερευνητικά κέντρα μέσα στο ίδιο τοπίο

Το πρώτο πεδίο αφορά τη φυτική παραγωγή. Βιολογικές καλλιέργειες, υδροπονία και αεροπονία προσφέρουν δυνατότητες δοκιμής μεθόδων και ειδών, με στόχο τη μεταφορά της γνώσης σε παραγωγούς και την ανάπτυξη καλλιεργειών κατάλληλων για διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.

Το δεύτερο αφορά τον οικολογικό και βιοκλιματικό σχεδιασμό. Η πρόταση περιλαμβάνει πειραματικές κατοικίες και εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την έρευνα υλικών, κατασκευαστικών συστημάτων και ενεργειακής συμπεριφοράς. Η λειτουργία του ίδιου του πάρκου επιδιώκει ενεργειακή και οικολογική αυτονομία.

Η έρευνα γίνεται προσβάσιμη

Σεμινάρια βοτανολογίας, βιολογικής γεωργίας, κηποτεχνίας και μελισσοκομίας, σχολικά εργαστήρια, εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις μεταφέρουν τη γνώση στον επισκέπτη. Βιβλιοθήκη και ηλεκτρονική τεκμηρίωση υποστηρίζουν τη μελέτη των φυτών και των εφαρμογών τους.

Η δημιουργία και η λειτουργία του πάρκου προτείνονται ως συνεργασία της τοπικής αυτοδιοίκησης, πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και φορέων της κοινωνίας.

Παραγωγή, καλλιεργητική μνήμη και συνέχεια λειτουργίας

Τράπεζα σπόρων, συλλογές βοτάνων και μουσείο ελιάς με μικρό ελαιοτριβείο συνδέουν τη διατήρηση των φυτών με την ελληνική καλλιεργητική παράδοση. Λαχανόκηποι και οπωρώνες προσφέρουν πρακτική εκπαίδευση και παραγωγή τροφής, με πρόβλεψη διάθεσης μέρους της σε κοινωνικές δομές της Αττικής.

Φυτώριο, αγορά βιολογικών προϊόντων, προϊόντα ελιάς και βοτάνων, ελληνική βιολογική εστίαση και εκπαιδευτικές δραστηριότητες συγκροτούν τις συμπληρωματικές λειτουργίες του κήπου. Τα έσοδά τους προτείνονται για μερική αυτοχρηματοδότηση και σταθερή φροντίδα των συλλογών.

Η οικονομική οργάνωση υπηρετεί τη συνέχεια του επιστημονικού, εκπαιδευτικού και δημόσιου χαρακτήρα του πάρκου.

Ένας κήπος που αναπτύσσεται σε όλο το πάρκο

Η πρόταση του mbdo μεταφέρει την ιδέα του βοτανικού κήπου σε ένα δίκτυο μικρών θερμοκηπίων και φυτικών συλλογών, ενταγμένων στις διαδρομές του Μητροπολιτικού Πάρκου. Ένας κεντρικός πυρήνας και μικρότερες μονάδες μπορούν να αναπτύσσονται σταδιακά, αξιοποιώντας τους διαθέσιμους χώρους καθώς εξελίσσεται το πάρκο.

Η εξαγωνική κυψέλη εξετάζεται ως μονάδα που λειτουργεί αυτόνομα ή συνδέεται με άλλες. Η μορφή, η κλίμακα και η σύνθεση κάθε συμπλέγματος προσαρμόζονται στο έδαφος, στη φύτευση και στις υπάρχουσες κινήσεις. Έτσι, ο κήπος μπορεί να ξεκινήσει από μια πρώτη εγκατάσταση και να επεκτείνεται σύμφωνα με την εμπειρία της λειτουργίας του.

Η συντήρηση εντάσσεται στον σχεδιασμό

Η πρόταση συνδέει τη φροντίδα των φυτών με μικρές συμπληρωματικές πηγές εσόδων: ροφήματα και ελαφριά εστίαση, δύο ετήσιες αγορές φυτών και σπόρων, εκπαιδευτικά εργαστήρια, εποχικές εκδηλώσεις και είδη κηπουρικής. Τα έσοδα προορίζονται να υποστηρίζουν τη συντήρηση και τη συνέχεια των δραστηριοτήτων.

Η διαδρομή συνεχίζεται μέσα στα θερμοκήπια

Τα μονοπάτια καθορίζουν τη χωροθέτηση των μονάδων και, σε επιλεγμένα σημεία, περνούν μέσα από αυτές. Ο επισκέπτης συναντά προστατευμένους κήπους και διαφορετικές ομάδες φυτών ως συνέχεια του περιπάτου του.

Η κατανομή των συλλογών δημιουργεί διαδοχικά σημεία ενδιαφέροντος. Η εποχική εξέλιξη της βλάστησης και το πρόγραμμα δραστηριοτήτων υποστηρίζουν την επαναλαμβανόμενη επίσκεψη και τη χρήση του πάρκου σε διαφορετικές περιόδους του έτους.

Η αρχιτεκτονική των μονάδων και η οργάνωση των φυτικών συλλογών συγκροτούν την ταυτότητα της πρότασης. Οι εικόνες της μελέτης αποτυπώνουν τη χωρική οργάνωση και τις προτεινόμενες χρήσεις.

Τα αίθρια ως μικροί δημόσιοι τόποι

Τα συμπλέγματα οργανώνονται γύρω από αίθρια με δυνατότητα ανοικτής ή καλυμμένης οροφής. Εκεί μπορούν να φιλοξενούνται μαθήματα, παρουσιάσεις, μικρές εκθέσεις, μουσικές δράσεις και συναντήσεις, σε άμεση επαφή με τις φυτικές συλλογές.

Η παρατήρηση των φυτών συνδέεται με χρόνο παραμονής, συμμετοχή και πολιτιστική δραστηριότητα. Οι διαφορετικοί πυρήνες προσφέρουν χρήσεις σε σχολεία, οικογένειες και επισκέπτες σε διαφορετικές εποχές.

Επιστημονική φροντίδα και συμμετοχή

Συνεργασίες με Γεωπονικές Σχολές και ακαδημαϊκούς φορείς προτείνονται για τη διαχείριση των συλλογών, την έρευνα και τα εκπαιδευτικά προγράμματα. Τα θερμοκήπια γίνονται χώροι πρακτικής μάθησης για μαθητές και φοιτητές.

Η δυνατότητα ονομαστικής υιοθεσίας φυτών και δωρεών από ιδιώτες, οικογένειες και επιχειρήσεις προσθέτει έναν τρόπο συμμετοχής στη δημιουργία του κήπου και στη διατήρηση του φυτικού του κεφαλαίου.

Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για ολόκληρη τη σχολική χρονιά

Η προμελέτη του mbdo οργανώνει τη σχολική καλλιέργεια ως ετήσιο πρόγραμμα βιωματικής μάθησης. Από τον Οκτώβριο έως τον Μάιο, οι μαθητές σχεδιάζουν τον λαχανόκηπό τους, σπέρνουν, φροντίζουν τα φυτά, καταγράφουν την ανάπτυξή τους και συμμετέχουν στη συγκομιδή.

Το πρόγραμμα συνδέει την καλλιέργεια με τις φυσικές επιστήμες, το περιβάλλον και το κλίμα, την τεχνολογία, τη διατροφή, τις τέχνες και τη συνεργασία. Η πρακτική εργασία και η καταγραφή των αποτελεσμάτων συγκροτούν μια σταθερή εκπαιδευτική διαδικασία.

Το θερμοκήπιο στην αυλή ως πρακτική αίθουσα

Το μικρό θερμοκήπιο προσφέρει προστατευμένο χώρο για σπορεία, μεταφυτεύσεις και μετρήσεις θερμοκρασίας και υγρασίας.